ΛΑΛΙΕΣ ΚΑΙ ΓΛΩΣΣΕΣ

ΛΑΛΙΕΣ ΚΑΙ ΓΛΩΣΣΕΣ
Το εθνογλωσσικό μωσαϊκό της Ευρώπης

Τρίτη, 14 Απριλίου 2015

Οθωμανική Μακεδονία: 1. Γεωγραφία και Οικονομία


Του Μάριου Νοβακόπουλου

Η ΜΑΚΕΔΟΝΙΑ έχει έκταση 67.000 τετραγωνικά χιλιόμετρα.  Γεωγραφικά, ορίζεται βόρεια από τα βουνά της Βαβούνας, του Μεσαπίου και του Όρβηλου, από όπου ξεκινά η Παλαιά Σερβία, ανατολικά από τον ποταμό Νέστο που τη χωρίζει από τη Θράκη, δυτικά από την Πίνδο και τη λίμνη Αχρίδα, ενώ νότια βρέχεται από το Αιγαίο πέλαγος.
Χωρίζεται σε τρεις κυρίως μεγάλες ενότητες, ανάλογα με τη θέση της και τη σημερινή ιδιοκτησία των περιοχών αυτών.  Η νότια-ελληνική Μακεδονία είναι η Μακεδονία του Αιγαίου, η βόρεια-γιουγκοσλαβική είναι η Μακεδονία του Βαρδάρη και η βορειοανατολική-βουλγαρική είναι η Μακεδονία του Πιρίν.

Είναι χώρα κυρίως ορεινή, με σημαντικότερα βουνά το Πάικο, το Βέρνο, τον Όλυμπο, το Χολομώντα, το Φαλακρό, το Βόρα, το Βέρμιο, το Ρίλο, τον Όρβηλο κ.α.  Η Μακεδονία είναι σπαρμένη με πολλές λίμνες (Κερκίνη, Δοϊράνη, Καστοριάς, Βεγορίτιδα, Βόλβη, Κορώνεια, Πρέσπες, Αχρίδας κ.α.) και διαρρέεται από μεγάλους ποταμούς, με κυριότερους το Νέστο, το Στρυμόνα, τον Αξιό (Βαρδάρη), τον Αλιάκμονα κ.α.  Το ορεινό πεδίο διακόπτουν λίγες πεδιάδες, όλες σχεδόν στα νότια (Θεσσαλονίκης, Γιαννιτσών, Σερρών, Δράμας).
Άτυπη πρωτεύουσα της Μακεδονίας είναι η νύμφη του Θερμαϊκού κόλπου, η κοσμοξακουσμένη Θεσσαλονίκη (τουρκ. Σελανίκ, σλαβ. Σολούν), η πιο σημαντική πόλη της Βαλκανικής χερσονήσου μετά την Κωνσταντινούπολη.  Ακολουθούν πολλές άλλες πόλεις, όπως οι Σέρρες (τουρκ. Σιρόζ, σλαβ. Σερ), η Έδεσσα (σλαβ. Βοδενά), η Βέροια (τουρκ. Καραφέρια, σλαβ. Βερ), το Μοναστήρι (τουρκ. Μαναστίρ, σλαβ. Μπίτολα), τα Σκόπια (Skopje) και η Αχρίδα (αλβ. Οχρί).

Σάββατο, 28 Μαρτίου 2015

Η ανθρωπότητα της Μακεδονίας


του Μάριου Νοβακόπουλου


Η ΜΑΚΕΔΟΝΙΑ είναι ο ομφαλός των Βαλκανίων.  Σε μία χερσόνησο που από μόνη της είναι ένα σημαντικό σταυροδρόμι, η πύλη της Ευρώπης προς την Ασία (και φυσικά το αντίστροφο), η συγκεκριμένη περιοχή είναι και θα εξακολουθήσει να είναι στο επίκεντρο κάθε εξέλιξης όσα χρόνια και αν περάσουν.  Αυτοκρατορίες θεμελιώθηκαν και καταστράφηκαν, επιδρομείς ήρθαν και χάθηκαν, λαοί μεγαλούργησαν και εξαφανίστηκαν, αλλά πάντα η Μακεδονία είναι το πολυτιμότερο έπαθλο για το νικητή.  Οι ακτές της δίνουν διέξοδο στο Αιγαίο πέλαγος και κατ’ επέκταση στη Μεσόγειο θάλασσα, επιτρέποντας έτσι σε αυτόν που τις κατέχει να εμπορεύεται ελεύθερα και να ελέγχει τις συγκοινωνίες, αφού όλοι οι θαλάσσιοι δρόμοι καταλήγουν στα λιμάνια του και οι χερσαίοι ξεκινούν από αυτά, για να μεταφέρουν τα αγαθά της Ανατολής στα Βαλκάνια και από εκεί στην Κεντρική και Δυτική Ευρώπη.  Οι πεδιάδες και οι κοιλάδες της, αν και μικρές σε σχέση με αυτές της Βουλγαρίας και της Ρουμανίας, είναι μία όαση αγροτικής ανάπτυξης ανάμεσα στα κακοτράχαλα βουνά του βαλκανικού νότου.  Οι πεδιάδες αυτές αρδεύονται από μεγάλους ποταμούς και διακόπτονται από αξιόλογες λίμνες.  Τα ατελείωτα δάση προσφέρονται για εκμετάλλευση αλλά και για τουρισμό.  Σήμερα μάλιστα με την ανάπτυξη των συγκοινωνιών, της βιομηχανίας και της εξόρυξης, η σημασία της Μακεδονίας έχει πολλαπλασιαστεί.

Παρασκευή, 27 Μαρτίου 2015

Οι Βλάχοι της Ελλάδος



του Μάριου Νοβακόπουλου

ΙΣΤΟΡΙΑ

Το 168 π.Χ. οι Ρωμαϊκές λεγεώνες κονιορτοποίησαν τις μακεδονικές φάλαγγες του βασιλιά Περσέα στην Πύδνα και κατέλαβαν την Ελλάδα.  Κατά την προσφιλή τους τακτική, οι Ρωμαίοι προσπάθησαν να εκλατινίσουν τους Έλληνες.  Γρήγορα η χώρα απέκτησε ένα έντονο λατινόφωνο στοιχείο, καθώς οι λεγεωνάριοι και οι υπάλληλοι έφεραν μαζί τους και τις οικογένειες τους.  Πολλοί λεγεωνάριοι παντρεύτηκαν Ελληνίδες, ή Έλληνες άντρες παντρεύτηκαν Ρωμαίες, και έτσι άρχισε η ανάμιξη των δύο πληθυσμών.  Ταυτόχρονα αρκετοί Έλληνες επηρεάστηκαν τόσο από τους ξένους κατακτητές που ξέχασαν τη γλώσσα τους και άρχισαν να μιλούν λατινικά.  Γενικά η ρωμαϊκή κατοχή ήταν ήπια, με εξαίρεση κάποιες δύσκολες περιόδους μέχρι το τέλος των ρωμαϊκών εμφυλίων πολέμων, και η αλληλεπίδραση μεταξύ των δύο πληθυσμών ήταν εύκολη και ανεμπόδιστη.
Τελικά οι Ρωμαίοι απέτυχαν να εκλατινίσουν την Ελλάδα, καθώς ο ελληνικός πολιτισμός ήταν πιο ανεπτυγμένος, τόσο που οι ίδιοι οι Ρωμαίοι επηρεάστηκαν τρομερά από τους κατακτημένους Έλληνες.  Πάντως μας κληρονόμησαν τις άριστες οργανωτικές τους μεθόδους, τη στρατιωτική τους τέχνη, μία πλειάδα λατινικών λέξεων και μία μεγάλη λατινόφωνη κοινότητα στα βουνά της Πίνδου.  Με την πτώση της ρωμαϊκής Δύσης στους βαρβάρους απέμεινε μόνο η ελληνόφωνη Ανατολική Ρωμαϊκή Αυτοκρατορία.  Οι λατινόφωνοι πληθυσμοί παρέμειναν υπήκοοι της, και καθώς η γη ήταν φτωχή και δεν προσφερόταν ιδιαίτερα για αγροτικές εργασίες, έγιναν κτηνοτρόφοι.

Σάββατο, 21 Μαρτίου 2015

Ξεκινάμε!!!


Αυτό το ιστολόγιο δημιουργήθηκε για να φιλοξενήσει άρθρα, μελέτες και έρευνες, τόσο του δημιουργού του όσο και μεταφορτώσεις ή/και μεταφράσεις έργων λοιπών (πάντοτε με παραπομπή) που αφορούν την εθνογραφικά θέματα.
Ιστορία και γεωγραφία μειονοτήτων, αναλύσεις για τις πολιτικές τους προεκτάσεις, γλώσσες, διάλεκτοι, σχολιασμός χαρτών, είναι μερικά από τα οποία θα βρει κανείς εδώ.  Έμφαση θα δοθεί στην περιοχή της Ευρώπης και της Μέσης Ανατολής, και κατά προτίμηση σε ομάδες και θέματα άγνωστα στο ευρύ ελληνικό κοινό.  Δε θα λείψουν όμως και μελέτες για λαούς του ελληνικού κόσμου, όπως και δοκίμια με γενική αναφορά στην ευρύτερη ουσία των θεμάτων με όσο το δυνατόν καθολικότερη αναφορά.

Το ιστολόγιο αυτό φιλοδοξεί να συνεισφέρει στη μόρφωση και τη διάχυση γνώσης.  Οι αναρτήσεις θα διέπονται από τη μέγιστη δυνατή ιστορική αντικειμενικότητα, πολιτική ουδετερότητα, σεβασμό προς τους λαούς και τους πολιτισμούς και μετριοπάθεια στις θέσεις.

Σήμερα ειδικά που οι πολιτισμικές διαμάχες έχουν ενταθεί και παράλληλα η παγκοσμιοποίηση απειλεί έθνη και λαούς με ισοπεδωτική μονομορφοποίηση, που γλώσσες πεθαίνουν και παραδόσεις σβήνουν, είναι πιο σημαντικό από ποτέ άλλοτε να μελετηθούν και να γίνουν γνωστές οι λιγότερο ομιλούμενες γλώσσες, οι ιδιαίτερες πολιτιστικές και εθνικές κοινότητες.
Η ύπαρξη μίας μειονότητας μπορεί να σημαίνει πλούτο πολιτισμού, γλωσσική και καλλιτεχνική πολυμορφία, γέφυρα φιλίας μεταξύ λαών και χωρών.  Μπορεί όμως να σημαίνει και εσωτερικός διχασμός, ανταγωνισμός, αστάθεια και πέμπτη φάλαγγα.  Εδώ ούτε αποθεώνεται ούτε δαιμονοποιείται τίποτα.  Ο πολυπολιτισμός και η δημογραφική πολυμορφία δεν είναι απαραίτητα ευνοϊκές καταστάσεις για ένα κράτος.  Αυτό που θα μας απασχολήσει είναι το πότε ισχύει η μία περίπτωση και πότε η άλλη, και πως μπορούν τα προβλήματα να μετριαστούν, να συνδυαστεί (αν γίνεται και στο βαθμό που γίνεται) ο σεβασμός στη διαφορετικότητα και η διαφύλαξη της κάθε παραδοσιακής κληρονομιάς, με της θεμελιώδεις κρατικές ανάγκες για νομιμοφροσύνη, εσωτερική ασφάλεια και κοινωνική συνοχή.

Στο ταξίδι που ξεκινά εδώ, θα χαιρόμουν να σας έβλεπα συνοδοιπόρους.
Καλή ανάγνωση!!!!

Μάριος Νοβακόπουλος